Waar blijven je data als een cloud verdwijnt?

We worden steeds sterker afhankelijk van webdiensten en beschouwen ze meer en meer als vanzelfsprekend. Hoe afhankelijk? We nemen aan dat de data die we vandaag naar, zeg, een fotohosting account of blogdienst uploaden er morgen nog steeds is. Dat komt voornamelijk doordat we aannemen dat de diensten zelf er morgen nog zullen zijn.

Maar de afgelopen paar jaar hebben we verscheidene voorbeelden gezien van sites die er de ene dag nog zijn en een ogenblik later verdwenen zijn - zoals bijvoorbeeld Friendster (dat in mei gebruikersgegevens wiste ten bate van een redesign) en GeoCities (wat in 2009 werd opgeheven).

Met andere woorden, niets is voor eeuwig. De online diensten waaraan we onze data toevertrouwen, kunnen verdwijnen - en dat doen ze ook. En wanneer dat gebeurt moet je een plan hebben. Hieronder kijken we naar een aantal gevallen waarin gebruikersgegevens verloren geraakt of in gevaar gebracht zijn, hoe de bedrijven (en hun gebruikers) met de situatie omgingen, en wat je kunt doen om je eigen informatie veilig te stellen.

Laat het jou niet gebeuren

Helaas zijn er talloze voorbeelden van diensten die zijn opgeheven, van eigenaar veranderd zijn of gewoonweg hun data hebben verloren.

MySpace. De langzame dood en rommelige wedergeboorte van MySpace - eens een zeer populair sociaal netwerk, overschaduwd door de opkomst van Facebook - riep veel vragen op over wat er zou gebeuren met de data van bestaande gebruikers, en of er een eenvoudige manier zou zijn om die informatie in één klap te exporteren.

MySpace had in 2008 een zogenaamd "dataportabiliteitsinitiatief" opgezet. Maar dit leek eerder bedoeld om regelmatig gebruikte contactgegevens automatisch op verschillende sites te laten invullen, dan om de data van MySpace te exporteren. Erger nog, de gebruiksvoorwaarden voor MySpace-ontwikkelaars verbieden expliciet de productie van applicaties die ontworpen zijn om gebruikersgegevens naar een andere dienst te kopiëren. Maar dat heeft men er niet van weerhouden om 'scrapingtools' voor MySpace te creëren, zoals de blog exporttoepassing van Make Data Make Sense.

Google Videos. Na de overname van YouTube door Google in 2006, leek Google Video net zo overbodig als een tweede navel. Tegen 2009 was het niet langer mogelijk nieuwe video's te uploaden, hoewel een gezamenlijk protest van gebruikers Google ervan weerhield de dienst totaal op te heffen, zodat de video's die er op stonden in elk geval nog handmatig gearchiveerd konden worden. Mensen die geld hadden uitgegeven aan het "download-to-own/-rent" programma van Google Video kwamen erachter dat ze niet langer toegang tot hun aangeschafte content hadden, hoewel mensen met ongebruikt krediet dat konden laten overboeken naar Google Checkout. (Later maakte Google bekend dat ze ook creditcardterugbetalingen zouden aanbieden; in april 2011 maakte het bedrijf bekend dat de Google Video content onbeperkt beschikbaar zou blijven, totdat de overgebleven video's naar YouTube konden worden overgezet.) Net als met sommige andere opgeheven webdiensten was het probleem niet alleen de content, maar ook dat gebruikers fors in de site hadden geïnvesteerd - in meerdere zinnen van het woord.

Sidekick. In oktober 2009 kwamen zo'n 800.000 T-Mobile gebruikers die in het bezit waren van de Sidekick telefoon voor een nare verrassing te staan toen de servers waar hun data op waren opgeslagen (waaronder e-mails en contactgegevens) uitvielen. In eerste instantie werd gezegd dat de data voor altijd verloren was. Later bleek dat het merendeel van de data hersteld kon worden, maar dat maakte het niet minder rampzalig voor T-Mobile en Microsoft (de beheerders van de servers met de Sidekick data). Voor de meest recente data was sowieso geen oplossing, tenzij de data mogelijk met de eigen thuiscomputers gesynchroniseerd was.

Danger Service, de gegevensdienst voor Sidekick, werd op 31 mei 2011 voorgoed stopgezet. Volgens een verklaring van Microsoft bood T-Mobile "een verbeterde Webtool op myT-Mobile.com om gemakkelijker persoonlijke data van de Danger-dienst naar een nieuw apparaat, computer of aangewezen e-mailaccount te exporteren, waaronder adresboekgegevens, foto's, kalenders, notities, takenlijsten en bookmarks." Als ze zoiets handigs tijdens die eerdere storing hadden aangeboden, of een andere normale manier hadden gepresenteerd om Sidekick-gebruikers zelf hun data te laten bijhouden, had dat misschien voor heel wat minder ergernis gezorgd.

Blog- en Webhostingdiensten. Nu blogging en gratis websites wegwerpartikelen zijn geworden, is het geen verrassing meer dat deze diensten soms het loodje leggen. GeoCities, een artefact van het allereerste begin van het commerciële tijdperk van het Web, werd overal betreurd toen in 2009 de stekker eruit werd getrokken. Yahoo! deed er in zijn eentje weinig aan om de sites te conserveren, maar er waren inspanningen van derden om de content van Geocities te redden. Verder ging Windows Live Spaces ten onder in maart 2011. Gebruikers kregen toen de mogelijkheid te migreren naar WordPress. En op 24 mei werd Yahoo!'s MyBlogLog ook opgeheven; er zijn echter tutorials over het migreren van je data.

Lala.com. Voor de gebruikers van Lala.com was het een beetje ingewikkelder. De kortstondige online muziekdienst waarmee gebruikers goedkoop muziek konden streamen werd in december 2009 door Apple opgekocht. Gebruikers die nog krediet over hadden konden deze overzetten naar iTunes, maar de gekochte streams was men voor altijd kwijt. Er was geen regeling getroffen voor bijvoorbeeld legale download van MP3-bestanden van de gekochte streams. (Geef de ontelbare beperkende licentieovereenkomsten die automatisch bij elke online mediadienst opduiken maar de schuld, en het feit dat muziek online niet echt wordt "gekocht" maar in licentie wordt gegeven.)

Het lot van Lala roept een interessante vraag op. Als je bedenkt hoeveel mediadiensten "huurmodellen" in plaats van "aanschafmodellen" aanbieden, wanneer zullen mensen dan het gevoel hebben dat data hun eigendom is? En gezien de gulzigheid waarmee bedrijven elkaar regelmatig opslokken, hoe bereid zouden mensen moeten zijn om geld te betalen voor toegang tot iets dat in één klap kan verdwijnen?

Deze vragen hebben geen eenduidige antwoorden omdat ze te maken hebben met conceptuele veranderingen in de aard van de diensten waarvan mensen gebruik maken. Bovendien worden ze sterk beïnvloed door de reputatie van het bedrijf in kwestie. Zo verwachten weinig mensen dat Amazon op korte termijn zal ophouden te bestaan, dus is men minder terughoudend in het kopen van boeken voor de Kindle dan in het streamen van muziek van een startend bedrijf.